Op het typeplaatje van een geijkte weegschaal staat het M-teken. Maar wie mag zo'n weegschaal later opnieuw keuren, bijvoorbeeld na een reparatie? In Nederland is dat onder meer de Erkend Keurder: een bedrijf dat van de overheid een erkenning heeft gekregen om meetinstrumenten te keuren en ze daarna te merken en te verzegelen.
In dit artikel leest u wat een Erkend Keurder precies doet, hoe die rol zich verhoudt tot een aangemelde instantie en een kalibratielaboratorium, en hoe u nagaat of een keurder uw instrument mag keuren. Wilt u direct weten hoe een herkeuring in de praktijk verloopt, lees dan meer over het ijken en herijken van een weegschaal.
Wat doet een Erkend Keurder?
De Metrologiewet bepaalt dat meetinstrumenten voor bepaalde toepassingen, zoals verkoop op gewicht, gekeurd moeten zijn. De overheid voert die keuringen niet allemaal zelf uit. Zij kan bedrijven erkennen die aantoonbaar beschikken over de kennis, de uitrusting en de werkwijze om dat verantwoord te doen. Zo'n bedrijf heet een Erkend Keurder.
Het werk bestaat uit drie onderdelen:
- Keuren: vaststellen of het instrument voldoet aan de eisen die voor zijn nauwkeurigheidsklasse gelden, met gekalibreerde gewichten die nauwkeurig genoeg zijn.
- Merken: bij een positief resultaat de vereiste merktekens aanbrengen, zodat zichtbaar is dat het instrument is gekeurd.
- Verzegelen: de toegang tot de justering en de weegtechniek afsluiten met zegels, zodat later te zien is of daaraan iets is veranderd.
Bij weegschalen gaat het in de praktijk vooral om herkeuringen: instrumenten die al eerder geijkt waren en opnieuw beoordeeld moeten worden, bijvoorbeeld na een reparatie of een verbroken zegel. Een erkenning is niet onbegrensd. Ze heeft een afgebakende reikwijdte, en de keurder moet zich houden aan de voorwaarden die daarbij horen. Het toezicht op de wettelijke metrologie ligt bij de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI).
Erkend Keurder, aangemelde instantie of kalibratielab?
Drie partijen worden vaak door elkaar gehaald. Ze hebben elk een eigen rol:
| Partij | Wat doet deze partij? | Wanneer hebt u ermee te maken? |
|---|---|---|
| Aangemelde instantie | Is betrokken bij de eerste conformiteitsbeoordeling van nieuwe instrumenten. De eerste ijk gebeurt door de fabrikant of door een aangemelde instantie. Het nummer van de instantie staat naast het M-teken. | Bij de aanschaf van een nieuwe geijkte weegschaal. Meestal regelt de fabrikant of leverancier dit. |
| Erkend Keurder | Keurt instrumenten die al in gebruik zijn opnieuw en brengt merktekens en zegels aan. | Na een reparatie, justering of verbroken zegel. |
| Kalibratielaboratorium | Meet de afwijking van een instrument en legt die met de meetonzekerheid vast in een certificaat. Dit is geen wettelijke keuring. | Voor uw kwaliteitssysteem en audits. |
Een kalibratielab en een Erkend Keurder kunnen hetzelfde bedrijf zijn, maar het blijven twee verschillende diensten. Een kalibratiecertificaat maakt een weegschaal niet geijkt, en een geldige ijk levert geen kalibratiecertificaat op. Het verschil tussen de begrippen leest u uitgebreider in kalibreren, justeren en ijken van weegschalen.
Wanneer hebt u een Erkend Keurder nodig?
U hebt een Erkend Keurder nodig als een weegschaal voor een wettelijke toepassing wordt gebruikt en de bestaande ijk niet meer geldig is. De situaties die wij het vaakst tegenkomen:
- er is gewerkt aan de weegtechniek, bijvoorbeeld door een loadcell of weegindicator te vervangen;
- de weegschaal is gejusteerd en daarvoor moest een zegel worden verbroken;
- een zegel is beschadigd of verdwenen, ook als dat per ongeluk is gebeurd;
- een controle of kalibratie laat zien dat de weegschaal buiten de toegestane afwijking weegt en justering nodig is;
- u neemt een geijkte weegschaal over, bijvoorbeeld bij de overname van een winkel, en de zegels zijn niet meer compleet.
Weegt u uitsluitend voor intern gebruik, zoals productiecontrole of recepturen, dan is een wettelijke keuring niet verplicht. Een kalibratie met certificaat is dan meestal wat uw kwaliteitssysteem vraagt. Welke toepassingen onder de wet vallen, leest u in de Metrologiewet en weegschalen. Wat er na een reparatie moet gebeuren, staat in herijken na reparatie.
Hoe controleert u of een keurder uw instrument mag keuren?
Niet elke keurder mag elk instrument keuren. Loop daarom vooraf deze punten na:
- Vraag naar de erkenning. Een Erkend Keurder kan aangeven waarvoor de erkenning geldt. Vraag dit schriftelijk als u het in uw eigen administratie wilt vastleggen.
- Geef de gegevens van het instrument door. Merk, type, serienummer, nauwkeurigheidsklasse en Max staan op het typeplaatje. Een foto van het plaatje voorkomt misverstanden.
- Laat de keurder bevestigen dat de keuring mogelijk is. Een zorgvuldige keurder controleert dit vóór het bezoek en niet pas op locatie.
- Vraag welke gewichten worden gebruikt. De gewichten moeten gekalibreerd zijn en passen bij de klasse en het bereik van uw weegschaal. Bij een weegbrug betekent dat ook voldoende gewicht en geschikt materieel.
- Spreek af wat u achteraf ontvangt. Denk aan de keuringsgegevens en, als u dat wilt, een apart kalibratiecertificaat.
Zoekt u algemene informatie over wettelijke metrologie, dan kunt u terecht bij de toezichthouder, de RDI.
Wat gebeurt er tijdens een keuring?
Een herkeuring lijkt op een kalibratie, maar het doel verschilt. Bij een kalibratie legt u de afwijking vast. Bij een keuring beslist de keurder of het instrument voldoet aan de eisen voor zijn klasse. In grote lijnen:
- de keurder controleert of het typeplaatje compleet en leesbaar is en overeenkomt met het instrument;
- de staat van de weegschaal en de opstelling worden beoordeeld, zoals waterpas, ondergrond en vervuiling;
- de weegschaal wordt belast met gekalibreerde gewichten, op verschillende punten van het bereik en op verschillende plaatsen van het plateau;
- waar nodig wordt gejusteerd, waarna opnieuw wordt getest;
- bij een positief resultaat worden de merktekens en zegels aangebracht.
Voldoet de weegschaal niet, dan krijgt hij geen nieuwe merktekens en mag hij niet voor wettelijke toepassingen worden gebruikt. Vaak is justering of een reparatie de oplossing, gevolgd door een nieuwe keuring. Hoe u merktekens en zegels herkent, leest u in M-teken, zegels en nauwkeurigheidsklassen.
Waar wij in de praktijk op letten
Omdat wij zowel kalibreren als keuren, zien wij beide kanten. Een paar ervaringen:
- Veel weegschalen die niet voldoen, zijn niet defect maar vervuild, niet waterpas of ongelukkig opgesteld. Een schone, vrije opstelplaats scheelt tijd en voorkomt onnodige afkeur.
- Plan een keuring na een reparatie direct in. Hoe langer een weegschaal zonder geldige ijk blijft staan, hoe groter de kans dat hij toch voor afrekenen wordt gebruikt.
- Combineer de keuring met een kalibratie als uw kwaliteitssysteem een certificaat vraagt. De gewichten staan dan toch al klaar.
- Leg de keuring vast in uw meetmiddelenregister, met datum en bevindingen.
Hoe MASSLAB u helpt
MASSLAB is Erkend Keurder en voert herkeuringen uit van geijkte weegschalen, bijvoorbeeld na justering of reparatie. Vóór elke keuring controleren wij aan de hand van merk, type en serienummer of wij de keuring voor dat specifieke instrument mogen uitvoeren. De eerste ijk van nieuwe instrumenten ligt bij de fabrikant of een aangemelde instantie. Omdat wij ook kalibratielaboratorium zijn, kunnen keuring en kalibratie in één bezoek. Meer over de werkwijze leest u bij weegschaal ijken en herijken.