Wie op gewicht afrekent, weegt niet alleen voor zichzelf. De klant moet erop kunnen vertrouwen dat 500 g op het display ook 500 g in de zak is. Daarom stelt de wet eisen aan weegschalen die voor zulke toepassingen worden gebruikt. In Nederland staan die eisen in de Metrologiewet en het Meetinstrumentenbesluit.
In dit artikel leest u wat de wet regelt voor niet-automatische weeginstrumenten, in welke situaties ijken verplicht is en wat dat betekent bij onderhoud en reparatie. Het is een praktische uitleg en geen juridisch advies; de wetteksten zelf vindt u op wetten.overheid.nl. Moet uw weegschaal opnieuw worden gekeurd, lees dan meer over weegschaal ijken en herijken.
Wat regelt de wet voor weegschalen?
De Metrologiewet en het Meetinstrumentenbesluit zetten de Europese richtlijn 2014/31/EU om in Nederlandse regels. Die richtlijn gaat over niet-automatische weeginstrumenten: weegschalen waarbij tijdens het wegen een bediener nodig is, bijvoorbeeld om de last te plaatsen of het resultaat af te lezen. Winkelweegschalen, tafel- en vloerweegschalen, laboratoriumbalansen en veel weegbruggen vallen in deze groep.
In grote lijnen regelt de wet drie zaken:
- Welke toepassingen een geijkt instrument vereisen.
- Aan welke eisen een instrument moet voldoen voordat het voor die toepassingen in gebruik gaat. Dat blijkt uit de metrologische markering: het M-teken naast de CE-markering.
- Wat de gebruiker daarna moet doen om het instrument betrouwbaar te houden.
Het CE-teken alleen is geen ijk. Pas met het M-teken, het jaartal en het nummer van de aangemelde instantie is de weegschaal voor wettelijke toepassingen geschikt. Hoe u dat typeplaatje leest, staat in M-teken, zegels en nauwkeurigheidsklassen.
Wanneer is ijken verplicht?
Een weegschaal moet geijkt zijn als hij wordt gebruikt voor:
- verkoop op gewicht, waarbij de prijs afhangt van het gewogen gewicht;
- het berekenen van tarieven of heffingen op basis van gewicht;
- het vaststellen van de hoeveelheid in voorverpakkingen;
- medisch wegen, zoals het wegen van patiënten;
- het bereiden van geneesmiddelen in de apotheek;
- medische en farmaceutische analyses.
Weegt u alleen voor intern gebruik, zoals productiecontrole, voorraadbeheer of recepturen, dan is ijken niet verplicht. Uw kwaliteitssysteem vraagt dan meestal wel om een kalibratie met certificaat. Het verschil tussen deze begrippen leest u in kalibreren, justeren en ijken van weegschalen.
Marktkraam, winkel en webshop
De plicht hangt af van de toepassing, niet van de plek of de omvang van het bedrijf. Een marktkraam die kaas per kilo verkoopt, heeft dezelfde verplichting als een supermarkt. Ook bij verkoop aan huis of op een evenement geldt: rekent de klant af op basis van het gewogen gewicht, dan moet de weegschaal geijkt zijn.
Bij een webshop ziet de klant de weegschaal niet, maar het principe is hetzelfde. Wordt een bestelling afgewogen en bepaalt dat gewicht de prijs, bijvoorbeeld bij koffie, noten of vlees per 100 g, dan valt die weging onder de wet. Twijfelt u of uw situatie eronder valt, bijvoorbeeld omdat u kosten op basis van gewicht doorberekent, vraag dan advies voordat u een weegschaal aanschaft.
De rol van de RDI
Het toezicht ligt bij de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI). Bij een controle kan een inspecteur nagaan of een weegschaal die voor een wettelijke toepassing wordt gebruikt het M-teken draagt, of de zegels intact zijn en of het instrument binnen de toegestane afwijking weegt.
Voldoet de weegschaal niet, dan mag hij niet meer voor die toepassing worden gebruikt tot hij opnieuw is gekeurd, en kan de toezichthouder handhavend optreden. Algemene informatie over wettelijke metrologie vindt u op rdi.nl.
Geen vaste herijktermijn, wel een zorgplicht
Voor de meeste weegschalen kent Nederland geen vaste periodieke herijktermijn. Een geijkte weegschaal hoeft dus niet elk jaar opnieuw gekeurd te worden. Dat betekent niet dat u er niet meer naar hoeft om te kijken. Als gebruiker moet u ervoor zorgen dat het instrument binnen de tolerantie blijft zolang u het voor wettelijke toepassingen gebruikt.
In de praktijk vullen bedrijven die zorgplicht zo in:
- een periodieke kalibratie of controle door een laboratorium, vastgelegd in een certificaat;
- eenvoudige tussentijdse controles met een gekalibreerd controlegewicht, zoals beschreven in weegschaal zelf controleren tussen kalibraties;
- direct actie bij twijfel: een weegschaal die is gevallen, overbelast is geweest of vreemd aanwijst, gaat uit gebruik tot hij is gecontroleerd.
Een kalibratiecertificaat is geen wettelijke keuring. Het laat wel zien dat u de betrouwbaarheid van uw weegschaal actief bewaakt. Voor een klasse III-weegschaal gebruikt u voor zulke controles vaak M1-gewichten.
Herkeuring na reparatie of een verbroken zegel
Een ijk blijft alleen geldig zolang niemand aan de weegtechniek komt. Herkeuring is verplicht als:
- er een reparatie aan de weegtechniek is uitgevoerd, zoals het vervangen van een loadcell of weegindicator;
- een zegel is verbroken, bijvoorbeeld om de weegschaal te justeren.
Tot de herkeuring mag de weegschaal niet voor wettelijke toepassingen worden gebruikt. In de praktijk zien wij dat vooral bij spoedreparaties de herkeuring wordt vergeten. Neem de herkeuring daarom op in uw reparatieprocedure. Een stappenplan vindt u in herijken na reparatie.
Hoe zit het in België?
België past dezelfde Europese richtlijn toe. Ook daar zijn het M-teken en intacte zegels dus het uitgangspunt voor wettelijke toepassingen. Het belangrijkste verschil: in België is periodieke herkeuring van geijkte weegschalen verplicht. Het toezicht ligt bij de FOD Economie.
Heeft u vestigingen in beide landen, stem uw planning dan per land af. Ga voor de Belgische termijnen en procedures uit van de informatie van de FOD Economie, en neem niet automatisch de Nederlandse aanpak over.
Hoe MASSLAB u helpt
MASSLAB is Erkend Keurder en voert herkeuringen uit van geijkte weegschalen, bijvoorbeeld na justering of reparatie. Vooraf controleren wij aan de hand van merk, type en serienummer of wij de keuring voor uw specifieke instrument mogen uitvoeren. Heeft u daarnaast een kalibratiecertificaat nodig voor uw kwaliteitssysteem, dan combineren wij beide in één bezoek, bij klanten in heel Nederland en België. Lees meer over het herijken van weegschalen of over weegschaal kalibreren.