Op elke geijkte weegschaal zit een typeplaatje of sticker met een reeks tekens en getallen. Voor wie er dagelijks mee werkt, lijkt dat vaak een code. Toch staat er precies op wat u moet weten: of de weegschaal geijkt is, in welke nauwkeurigheidsklasse hij valt en voor welk bereik de ijk geldt.
In dit artikel lopen wij het typeplaatje stap voor stap door, leggen wij uit wat de zegels betekenen en bespreken wij een uitgewerkt voorbeeld. Ontbreken merktekens of is een zegel beschadigd, dan is een herkeuring nodig; zie weegschaal ijken en herijken.
De metrologische markering: CE en M
Een geijkte weegschaal draagt twee markeringen naast elkaar:
- de CE-markering, die aangeeft dat het product voldoet aan de Europese regels die erop van toepassing zijn;
- de aanvullende metrologische markering: een hoofdletter M met de laatste twee cijfers van het jaartal, samen in een rechthoek, gevolgd door het identificatienummer van de aangemelde instantie.
Het jaartal geeft aan wanneer de markering is aangebracht. Het nummer verwijst naar de aangemelde instantie die bij de conformiteitsbeoordeling betrokken was. Samen tonen ze aan dat het instrument bij het in de handel brengen is beoordeeld volgens de Europese richtlijn 2014/31/EU voor niet-automatische weeginstrumenten.
Let op: het CE-teken alleen zegt niets over ijk. Veel weegschalen hebben een CE-markering en zijn toch niet geijkt. Pas met de M-markering is het instrument geschikt voor wettelijke toepassingen, zoals verkoop op gewicht. Het verschil met kalibreren leest u in kalibreren, justeren en ijken van weegschalen.
De nauwkeurigheidsklasse: I tot en met IIII
De klasse staat als Romeins cijfer in een ovaal op het plaatje. De indeling komt overeen met OIML R76 en EN 45501:
| Klasse | Naam | Typische toepassing |
|---|---|---|
| I | speciaal | analysebalansen in laboratoria |
| II | fijn | precisiebalansen |
| III | middel | winkel-, tafel-, vloer- en palletweegschalen, veel weegbruggen |
| IIII | gewoon | grove toepassingen |
De klasse is geen rapportcijfer. Ze hangt samen met de verhouding tussen het bereik en de ijkwaarde en bepaalt welke toleranties gelden. Een klasse III-weegschaal is dus geen slechte weegschaal, maar een instrument dat voor een ander doel is gemaakt dan een analysebalans.
De klasse bepaalt ook welke controlegewichten passen. Als vuistregel is de fout van het controlegewicht hoogstens een derde van de toelaatbare fout van de weegschaal bij die belasting. Voor veel klasse III-weegschalen komt u dan uit bij M1-gewichten. Meer hierover leest u in welk kalibratiegewicht heb ik nodig.
Max, Min, e en d
Naast de klasse staan op het plaatje vier gegevens die het bereik en de fijnheid van de ijk beschrijven:
- Max: het maximale weegvermogen. Boven Max is een weging niet geldig.
- Min: het minimale weegvermogen. Onder Min wijst de weegschaal wel iets aan, maar is de relatieve fout te groot voor een geldige wettelijke weging.
- e: de ijkwaarde. Dit is de stap waarin de wettelijke toleranties worden uitgedrukt.
- d: de afleesbaarheid, de kleinste stap die het display toont. Bij klasse III-weegschalen is d meestal gelijk aan e. Bij sommige balansen in klasse I en II is d kleiner dan e, bijvoorbeeld d = 0,1 mg bij e = 1 mg.
Het aantal ijkwaarden n is Max gedeeld door e. Dat getal bepaalt mede in welke klasse een instrument valt. Heeft een weegschaal meerdere weegbereiken, dan staan Max, Min en e per bereik vermeld.
Een typeplaatje als voorbeeld
Stel dat u op een tafelweegschaal in een slagerij het volgende aantreft:
- het CE-teken, met daarnaast M26 in een rechthoek en een viercijferig nummer;
- het Romeins cijfer III in een ovaal;
- Max 15 kg, Min 100 g, e = 5 g, d = 5 g;
- merk, type en serienummer.
Dat betekent het volgende:
- De metrologische markering is in 2026 aangebracht, en het nummer hoort bij de aangemelde instantie die bij de beoordeling betrokken was.
- Het is een klasse III-weegschaal, bedoeld voor onder meer handel.
- U mag er tot 15 kg mee afwegen. Onder 100 g is een weging niet geldig om mee af te rekenen.
- De toleranties worden uitgedrukt in stappen van 5 g, en het display toont ook stappen van 5 g.
- Het aantal ijkwaarden is 15.000 g gedeeld door 5 g, dus 3.000.
Ontbreekt een van deze gegevens of is het plaatje onleesbaar, dan is dat bij een inspectie of keuring een aandachtspunt. In de praktijk zien wij vooral vervaagde stickers op weegschalen die vaak met agressieve middelen worden schoongemaakt.
Zegels: wat ze beschermen
Zegels zijn stickers, loodjes of andere afsluitingen over de toegang tot de justering en de weegtechniek. Ze zijn zo gemaakt dat ze breken of zichtbaar beschadigen als iemand ze verwijdert. Bij elektronische weegschalen is de toegang tot instellingen soms ook in de software beveiligd, bijvoorbeeld met een teller die bijhoudt hoe vaak metrologische instellingen zijn gewijzigd.
Is een zegel verbroken, dan is de ijk niet meer geldig, ook als er niets aan de weegschaal is veranderd. De weegschaal mag dan niet meer voor wettelijke toepassingen worden gebruikt tot hij opnieuw is gekeurd. Hoe u dat aanpakt, leest u in herijken na reparatie.
Enkele tips uit de praktijk:
- Controleer de zegels bij elke tussentijdse controle en leg dat vast.
- Laat zegels niet overschilderen of afplakken en maak ze voorzichtig schoon.
- Laat een weegschaal met een los of beschadigd zegel direct beoordelen.
- Maak na een keuring een foto van het typeplaatje en de zegels. Dat helpt bij latere vragen.
Hoe MASSLAB u helpt
MASSLAB is Erkend Keurder en herkeurt geijkte weegschalen na justering, reparatie of een verbroken zegel, nadat wij hebben gecontroleerd of wij dat specifieke instrument mogen keuren. Voor uw kwaliteitssysteem kalibreren wij weegschalen van alle merken volgens EURAMET cg-18, op locatie of in ons laboratorium; zie weegschaal kalibreren. Twijfelt u wat er op uw typeplaatje staat, stuur ons dan een foto via contact.