Wie een weegschaal wil controleren, staat al snel voor de vraag welk gewicht daarbij hoort. Een te grof gewicht maakt de controle zinloos, want dan meet u vooral de fout van het gewicht zelf. Een onnodig fijn gewicht is duur en vraagt meer zorg bij het gebruik. De juiste keuze volgt uit een eenvoudige rekenregel.
In dit artikel leggen wij die regel uit, geven wij voorbeelden voor veelvoorkomende weegschalen en vindt u onderaan een keuzehulp die de berekening voor u doet. Wilt u de weegschaal zelf laten kalibreren met gewichten uit ons lab, lees dan over weegschaal kalibreren.
De rekenregel: een derde van de fout van de weegschaal
OIML R76, de aanbeveling voor niet-automatische weegwerktuigen, zegt het helder: de fout van de gebruikte gewichten mag niet groter zijn dan een derde van de fout die de weegschaal bij die belasting mag maken. Zo blijft de invloed van het gewicht klein ten opzichte van wat u wilt beoordelen.
U hebt daarvoor twee gegevens nodig:
- De toelaatbare fout van de weegschaal bij de belasting die u wilt controleren. Die hangt af van de nauwkeurigheidsklasse van de weegschaal (I, II, III of IIII) en van de ijkwaarde e.
- De maximaal toelaatbare afwijking van het gewicht volgens OIML R111, die u per klasse en nominale waarde vindt in de tolerantietabel van de gewichtsklassen.
De toelaatbare fout van een weegschaal
R76 drukt de toelaatbare fout uit in ijkwaarden. Bij een lage belasting mag een weegschaal een halve ijkwaarde afwijken, bij een hogere belasting een hele en bij de hoogste belastingen anderhalve. Waar die grenzen liggen, hangt af van de klasse van de weegschaal:
| Klasse weegschaal | ±0,5 e | ±1 e | ±1,5 e |
|---|---|---|---|
| I (speciaal) | tot 50.000 e | tot 200.000 e | daarboven |
| II (fijn) | tot 5.000 e | tot 20.000 e | daarboven |
| III (middel) | tot 500 e | tot 2.000 e | daarboven |
| IIII (gewoon) | tot 50 e | tot 200 e | daarboven |
Deze waarden gelden bij de eerste ijk van een weegschaal. Ze zijn ook voor niet-geijkte weegschalen een goed uitgangspunt. Heeft uw weegschaal geen ijkwaarde op het typeplaatje, gebruik dan de afleesbaarheid d.
Rekenvoorbeeld: een vloerweegschaal
Neem een klasse III-vloerweegschaal met een ijkwaarde e = 500 g, die u wilt controleren met 500 kg. Die belasting is 1.000 ijkwaarden. Dat valt tussen 500 en 2.000 e, dus de weegschaal mag 1 e afwijken: 500 g. Het gewicht mag dan hoogstens een derde daarvan afwijken, ongeveer 167 g.
Volgens R111 mag een gewicht van 500 kg in klasse M2 80 g afwijken en in M3 250 g. M2 voldoet dus, M3 niet. Voor deze controle kiest u M2 of fijner. Veel bedrijven kiezen dan toch voor M1, zodat dezelfde gewichten ook bruikbaar zijn voor een nauwkeurigere weegschaal.
Vuistregels per type weegschaal
De keuzehulp hieronder rekent het precies uit. Als eerste oriëntatie gelden deze vuistregels:
- Analytische balans met een afleesbaarheid van 0,1 mg of fijner: E2, bij de hoogste eisen E1.
- Precisiebalans in klasse II: F1, bij een grove afleesbaarheid F2.
- Tafel-, winkel- en vloerweegschaal in klasse III: M1 is de gangbare keuze.
- Weegbrug: M1 of M2, afhankelijk van de ijkwaarde.
- Grove weegschaal in klasse IIII: M2 of M3.
Controleert u verschillende belastingen, reken dan elk meetpunt apart na. Bij lage belastingen mag de weegschaal minder afwijken, dus daar zijn de eisen aan het gewicht relatief strenger.
Klasse is niet alles: certificaat en hantering
Een gewicht in de juiste klasse is pas bruikbaar als u kunt aantonen dat het nog steeds binnen die klasse valt. Daarvoor hebt u een geldig kalibratiecertificaat nodig, herleidbaar naar de nationale standaard. Laat uw gewichten periodiek herkalibreren; hoe vaak leest u in hoe vaak gewichten herkalibreren. En behandel ze zorgvuldig, want vingerafdrukken en beschadigingen tellen bij fijne klassen direct mee. Tips vindt u in kalibratiegewichten bewaren en hanteren.
Voert u een kalibratie uit volgens EURAMET cg-18, dan telt niet alleen de tolerantie van het gewicht mee, maar ook de meetonzekerheid van het gewicht uit het certificaat. Werken met de gemeten waarde en een kleine onzekerheid kan dan gunstiger zijn dan simpelweg een fijnere klasse kiezen.
Advies van ons lab
MASSLAB kalibreert dagelijks weegschalen en gewichten. Wij helpen u graag bij de keuze van de juiste klasse en leveren gewichten in de klassen F1 tot en met M3 desgewenst met een kalibratiecertificaat uit ons eigen laboratorium. Bekijk het assortiment in onze webshop of gebruik de keuzehulp hieronder.