Een gewicht komt met een keurig certificaat terug uit het laboratorium. Een jaar later blijkt het buiten zijn klasse te vallen. In de meeste gevallen die wij zien, is er in dat jaar iets met het gewicht gebeurd: het is met blote handen gepakt, op een natte vloer gezet, in een la rondgerold of met een doek schoongewreven. De massa van een gewicht verandert zelden vanzelf, maar wel door de manier waarop ermee wordt omgegaan.
Dit artikel gaat over wat u tussen twee kalibraties zelf in de hand hebt. Hoe een laboratorium de massa vaststelt en uw gewichten zo nodig reinigt en justeert, leest u bij gewichten kalibreren.
Wat een gewicht zwaarder of lichter maakt
Het helpt om te weten welke processen de massa beïnvloeden. Grofweg zijn er twee richtingen.
Zwaarder wordt een gewicht door alles wat zich aan het oppervlak hecht. Denk aan huidvet en zout van vingers, stof, olie, een dunne laag vocht of resten van schoonmaakmiddel. Ook roest maakt een gewicht in eerste instantie zwaarder, omdat het ijzer zuurstof en vocht bindt.
Lichter wordt een gewicht door materiaalverlies. Krassen, schuren over een werkbank, stoten tegen andere gewichten en loslatende roest of lak nemen elk een klein deel van de massa weg. Bij kleine gewichten is dat relatief veel: een F1-gewicht van 1 g mag maar 0,10 mg afwijken.
Daarnaast kan een roestvaststalen gewicht licht magnetisch worden als het in de buurt van sterke magneten komt, zoals magnetische roerders of magneethouders. Op een gevoelige balans geeft dat een schijnbare afwijking, ook als de massa zelf niet is veranderd.
Opslag: een vaste plek voor elk gewicht
Gewichtensets en F-gewichten
Bewaar precisiegewichten altijd in hun koffer of etui, elk in een eigen vak. Zo raken de gewichten elkaar niet en blijven ze stofvrij. Houd de koffer gesloten, ook als de gewichten dezelfde dag nog worden gebruikt. Zet hem in een droge ruimte met een stabiele temperatuur, uit de buurt van ramen, verwarming, ventilatieroosters en dampen van chemicaliën. Laat gewichten nooit op de weegschaal liggen.
Losse M-gewichten
Knopgewichten en kleinere blokgewichten horen in een gesloten kast of in een koffer, niet los in een la of op een open schap in de productiehal. Zet knopgewichten op hun voet en niet op de knop. Stapel geen gewichten die daar niet voor bedoeld zijn: de onderste raakt beschadigd en de bovenste kan vallen.
Zware gewichten
Blokgewichten en massastukken zet u op een pallet, een kunststof plaat of een rubberen mat, niet op een kale betonvloer waar vocht in kan trekken. Meer over opslag en verplaatsen van grote gewichten staat in Zware testgewichten veilig transporteren, hijsen en opslaan.
Hanteren: nooit met blote handen
Een vingerafdruk weegt weinig, maar niet niets. Bij fijne klassen is het een van de meest voorkomende oorzaken van afwijkingen. Houd daarom deze regels aan:
- Kleine gewichten en plaatjesgewichten pakt u met een pincet met kunststof of beklede punten. Een kaal metalen pincet kan krassen. Plaatjesgewichten pakt u aan de opstaande rand.
- Grotere F-gewichten pakt u met schone, pluisvrije handschoenen of met een gewichtenvork. Raak het gewicht zo min mogelijk aan.
- M-gewichten mag u met schone werkhandschoenen hanteren. Til ze op en zet ze neer; schuif ze niet over de weegschaal of de vloer.
- Temperatuur: laat een gewicht dat uit een koude of warme ruimte komt eerst op temperatuur komen voordat u ermee meet. Een warm gewicht veroorzaakt een opwaartse luchtstroom en lijkt daardoor op een gevoelige balans lichter.
Leg het pincet en de handschoenen in de koffer terug, zodat ze zelf schoon blijven. Vervang versleten handschoenen en een pincet dat niet meer goed sluit.
Reinigen: wat u zelf doet en wat het laboratorium doet
Reinigen lijkt onschuldig, maar verkeerd reinigen beschadigt meer gewichten dan vuil. Een schoonmaakmiddel laat resten achter, een doek met stofdeeltjes werkt als schuurpapier en een oplosmiddel verandert tijdelijk de oppervlaktelaag. Na reiniging met een oplosmiddel moet een fijn gewicht bovendien eerst stabiliseren voordat het betrouwbaar gemeten kan worden.
| Uitvoering | Wat u zelf kunt doen | Laat over aan het laboratorium |
|---|---|---|
| F1- en F2-gewichten, gewichtensets | Los stof verwijderen met een zachte, schone kwast of een blaasbalgje | Elke reiniging met vloeistof, oplosmiddel of doek |
| RVS en verchroomde M-gewichten | Afnemen met een schone, droge, pluisvrije doek | Vastzittend vuil, vetresten, verkleuringen |
| Gietijzeren gewichten | Los vuil afborstelen en het gewicht droog laten worden | Roest verwijderen, schuren en opnieuw lakken |
Schuur of lak een gietijzeren gewicht nooit zelf bij. Een nieuwe laklaag voegt massa toe en weggeschuurd materiaal is verloren. Na zo'n behandeling moet het gewicht altijd opnieuw worden gekalibreerd. Wilt u bij de volgende kalibratie weten wat het gewicht vóór reiniging woog, bijvoorbeeld om eerdere controles te beoordelen, meld dat dan bij het aanmelden.
Transport zonder schade
Onderweg lopen gewichten de meeste kans op stoten en temperatuurwisselingen. Vervoer precisiegewichten in hun gesloten koffer, rechtop en vastgezet, zodat de koffer niet kan schuiven of vallen. Controleer vooraf of elk gewicht goed in zijn vak zit. Losse gewichten in een tas of doos slaan tegen elkaar.
Laat gewichten niet in een auto liggen bij hitte of vorst. Komen ze koud binnen in een warme, vochtige ruimte, houd de koffer dan gesloten tot alles op temperatuur is. Anders slaat er vocht neer op het oppervlak. Stuurt u gewichten op, gebruik dan de originele koffer met extra opvulling in een stevige doos.
Wat beschadigt gewichten, per materiaal
| Materiaal | Gebruikelijke klassen | Belangrijkste risico's |
|---|---|---|
| RVS, gepolijst | Vooral E- en F-klassen | Vingerafdrukken, krassen, magnetisatie, verkeerde reiniging |
| RVS, fijngedraaid | F- en M-klassen | Vuil in groeven, deuken door vallen |
| Verchroomd messing of staal | M-klassen | Beschadigde chroomlaag, waardoor het onderliggende metaal kan corroderen |
| Gietijzer, gelakt | M1 tot en met M3 | Lakschade, roest, vocht, aangekoekt vuil |
| Plaatjes- en draadgewichten onder 1 g | E1 tot en met M1 | Verbuigen, zoekraken, statische lading |
De keuze van het materiaal bepaalt dus mede hoeveel zorg een gewicht vraagt. Meer daarover in Gietijzer of RVS gewichten. Goede zorg betaalt zich terug in stabiele resultaten en een langer kalibratie-interval.
Hoe MASSLAB u helpt
Bij elke kalibratie beoordelen wij de staat van uw gewichten en reinigen wij ze volgens de voorschriften voor hun klasse. Gietijzeren gewichten ontroesten en lakken wij in eigen huis, en waar nodig justeren wij ze. Zien wij terugkerende schade, dan wijzen wij u erop, zodat u de oorzaak kunt aanpakken. Ontbreekt er een pincet, een paar handschoenen of een goede koffer, dan vindt u die bij koffers en toebehoren. Meer over onze werkwijze leest u bij gewichten kalibreren.