Een geijkte weegschaal die kapotgaat, wordt meestal zo snel mogelijk gerepareerd. Wat vaak wordt vergeten: na een reparatie aan de weegtechniek is de ijk niet meer geldig. Voordat u de weegschaal weer gebruikt om af te rekenen, voorverpakkingen te vullen of medisch te wegen, moet hij opnieuw worden gekeurd.
In dit artikel leest u welke werkzaamheden een herkeuring vereisen, hoe u die aanpakt en wat u tot die tijd met de weegschaal mag doen. Voor de herkeuring zelf schakelt u een Erkend Keurder in; zie weegschaal ijken en herijken voor hoe dat verloopt.
Waarom een reparatie de ijk ongeldig maakt
Bij de ijk is vastgesteld dat de weegschaal in die toestand aan de eisen voor zijn klasse voldoet. De zegels over de justeertoegang en de weegtechniek laten zien dat daar sindsdien niets aan is veranderd. Wordt een onderdeel vervangen dat het weegresultaat bepaalt, of moet een zegel worden verbroken om bij de techniek te komen, dan is die zekerheid weg.
Daarom is herkeuring verplicht voordat het instrument weer voor wettelijke toepassingen wordt gebruikt. Dat geldt ook als de reparatie vakkundig is uitgevoerd en de weegschaal ogenschijnlijk perfect weegt. Meer over de achtergrond leest u in de Metrologiewet en weegschalen.
Welke reparaties vallen onder de weegtechniek?
Onder reparatie aan de weegtechniek valt alles wat de meting zelf kan beïnvloeden. In de praktijk gaat het vooral om:
- het vervangen of repareren van een loadcell (weegcel), ook als het nieuwe exemplaar identiek is;
- het vervangen of repareren van de weegindicator of de weegelektronica;
- justeren, of het wijzigen van metrologische instellingen zoals bereik of ijkwaarde;
- alle werkzaamheden waarvoor een zegel moet worden verbroken, ongeacht de reden.
En wat meestal niet?
Werkzaamheden die de weegtechniek niet raken en waarvoor geen zegel wordt verbroken, leiden in de regel niet tot een herkeuring. Denk aan het vervangen van een accu of een externe voedingsadapter, of het herstellen van een beschadigd deel van de behuizing dat buiten de verzegeling valt.
De grens is niet altijd scherp. Zit de accu achter een verzegelde klep, of hoort het deel van de behuizing bij de verzegelde constructie, dan ligt het anders. Ook bij een software-update van de indicator, herstel aan de constructie onder een weegbrug of een weegschaal die hard is gevallen, is de vraag niet altijd eenvoudig te beantwoorden. Overleg bij twijfel vooraf met een Erkend Keurder, zodat u niet achteraf ontdekt dat de ijk vervallen is.
Stappenplan voor herkeuring na reparatie
- Haal de weegschaal uit wettelijk gebruik. Markeer hem duidelijk, bijvoorbeeld met een label niet gebruiken voor afrekenen, zodat collega's weten dat de ijk niet geldig is.
- Leg de reparatie vast. Noteer wat er is vervangen of gewijzigd, door wie en wanneer. Bewaar de werkbon bij de gegevens van het instrument.
- Verzamel de gegevens van het instrument. Merk, type, serienummer, klasse, Max, Min en e, bij voorkeur met een foto van het typeplaatje.
- Neem contact op met een Erkend Keurder. Laat vooraf bevestigen dat de keurder uw instrument mag keuren. Waarom dat belangrijk is, leest u in wat is een Erkend Keurder.
- Maak de weegschaal klaar voor de keuring. Schoon, waterpas, op de vaste gebruiksplek en goed bereikbaar voor gewichten en materieel.
- Laat keuren. De keurder test het instrument met gekalibreerde gewichten, justeert waar nodig en brengt bij een positief resultaat merktekens en zegels aan.
- Werk uw administratie bij. Neem de keuringsgegevens op in uw meetmiddelenregister, verwijder het label en geef de weegschaal weer vrij.
Een tip uit de praktijk: laat de reparatie en de herkeuring waar mogelijk op elkaar aansluiten. Elke dag tussen reparatie en keuring is een dag waarop de weegschaal niet voor wettelijke toepassingen beschikbaar is.
Mag u de weegschaal gebruiken tot de herkeuring?
Voor wettelijke toepassingen niet. Zolang de herkeuring niet heeft plaatsgevonden, mag u er niet mee afrekenen, geen hoeveelheden in voorverpakkingen mee vaststellen en niet medisch mee wegen.
Voor intern gebruik geldt die wettelijke eis niet, maar wees terughoudend. Wij zien regelmatig dat een weegschaal die tijdelijk alleen intern zou worden gebruikt, toch weer aan de toonbank belandt. Voorkom dat met een duidelijk label of zet een geijkte vervangende weegschaal neer. Gebruikt u de weegschaal intern voor kwaliteitskritische metingen, controleer hem dan eerst met een gekalibreerd gewicht, want na een reparatie weet u niet zeker of hij goed weegt.
Herkeuring combineren met een kalibratiecertificaat
Een herkeuring en een kalibratie beantwoorden verschillende vragen. De keuring zegt of de weegschaal aan de wettelijke eisen voldoet. De kalibratie legt vast hoe groot de afwijking is, met de meetonzekerheid, zoals ISO 9001, HACCP, BRC en IFS vragen.
Na een reparatie is het vaak zinvol om beide tegelijk te laten uitvoeren:
- de gewichten en het materieel zijn al aanwezig, dus u hebt één bezoek en één moment van stilstand;
- u krijgt een nieuw startpunt voor de historie van het instrument, want resultaten van vóór de reparatie zijn niet meer goed vergelijkbaar;
- u legt de afwijking over het bereik vast met meetonzekerheid, wat een keuring zelf niet oplevert.
Werd de weegschaal vóór de reparatie nog gebruikt voor kwaliteitskritische metingen, vraag dan ook naar resultaten vóór justering, als die gemeten konden worden. Daarmee beoordeelt u of eerdere metingen mogelijk afwijkend waren. Hoe u zo'n certificaat leest, staat in kalibratiecertificaat uitgelegd. Wat u verder vastlegt als een meetmiddel afwijkt, vindt u in de checklist meetmiddelenbeheer.
Hoe MASSLAB u helpt
MASSLAB is Erkend Keurder en voert herkeuringen uit van geijkte weegschalen na justering of reparatie. Vooraf controleren wij aan de hand van merk, type en serienummer of wij de keuring voor dat specifieke instrument mogen uitvoeren. Justering, herkeuring en een kalibratie volgens EURAMET cg-18 kunnen in één bezoek, op locatie of in ons laboratorium. Meer informatie vindt u bij weegschaal ijken en herijken en kalibratie op locatie.